Πάρκα, δημόσιες συγκοινωνίες, υποδομές, λίγο περισσότερο νοιάξιμο - για τον δημόσιο χώρο, για την πόλη, για τους πολίτες. Οι μικρές αλλαγές γίνονται συνήθειες, και οι συνήθειες, τελικά, πολιτισμός.

1.  Αποτελεσματικές μεταφορές και μετακινήσεις

Η Διεθνής Ένωση Δημοσίων Μεταφορών (UITP) αποτελεί ένθερμο υποστηρικτή της βιώσιμης αστικής κινητικότητας και, από το 1885 που ιδρύθηκε έως και σήμερα, διαμορφώνει το μέλλον της αστικής κινητικότητας και σημειώνει τα πολλαπλά οφέλη της για το άτομο, την κοινωνία και το περιβάλλον. Πού καταλήγει; Η πρόσβαση σε αξιόπιστα λεωφορεία, μετρό ή τρένα διευκολύνει τη μετακίνηση, μειώνει το κόστος για τον πολίτη, αντιμετωπίζει κοινωνικές ανισότητες και παράλληλα περιορίζει την κυκλοφοριακή συμφόρηση και τη ρύπανση.

Πέρα από τις δημόσιες συγκοινωνίες, όμως, δεν πρέπει να ξεχνάμε πως βελτίωση μπορούμε να δούμε σε όλους τους τρόπους μετακίνησης: η ανάπτυξη ενός αξιόπιστου δικτύου δημοσίως προσβάσιμων φορτιστών για ηλεκτρικά οχήματα, όπως το δίκτυο φόρτισης incharge για παράδειγμα, αποτελεί βασικό πυλώνα της μετάβασης σε “καθαρές” μετακινήσεις. Σύμφωνα με την Ευρωπαϊκή Επιτροπή, η Ε.Ε. χρειάζεται τουλάχιστον 3,5 εκατομμύρια περισσότερα σημεία φόρτισης έως το 2030 - ένα βήμα που θα αλλάξει ριζικά τη βιωσιμότητα των πόλεων.

Παράλληλα, η δημιουργία ασφαλών και ελκυστικών διαδρομών για περπάτημα ή ποδήλατο ενθαρρύνει τη φυσική δραστηριότητα, μειώνει τις μετακινήσεις με Ι.Χ., βελτιώνει την ποιότητα του αέρα και ενισχύει την κοινωνική συναναστροφή.

2.  Περισσότερο πράσινο στους δημόσιους χώρους

Όλοι γνωρίζουμε ότι η ύπαρξη πάρκων, δέντρων και γενικά χώρων πρασίνου στα αστικά περιβάλλοντα προσφέρει χαλάρωση, μειώνει το άγχος και βοηθά στη βελτίωση της ποιότητας του αέρα. Το αμερικάνικο Environmental Protection Agency, όμως, υπογραμμίζει μία ακόμα πτυχή που πολλοί από εμάς ίσως δεν είχαμε σκεφτεί: οι πράσινες υποδομές συμβάλλουν στην ευεξία των κατοίκων και ενισχύουν την κοινωνική συναναστροφή!

Δεν πρέπει να ξεχνάμε, άλλωστε, πως η ενίσχυση της κοινωνικής συνοχής (πρέπει να) αποτελεί στόχο της πολιτείας. Μέσα από τη συναναστροφή στα πάρκα, αλλά και τον εθελοντισμό, τις δράσεις της γειτονιάς και τις κοινές εκδηλώσεις, δημιουργείται το αίσθημα του “ανήκειν”, μειώνεται η απομόνωση, ενδυναμώνονται οι σχέσεις μεταξύ ανθρώπων και ενισχύεται η ασφάλεια και η αλληλεγγύη στην κοινωνία.

3.  Προσβασιμότητα για όλους

Η ποιότητα ζωής δεν βελτιώνεται μόνο με “μεγάλα έργα”, αλλά με το κατά πόσο αυτά τα “μεγάλα έργα” (καθώς και τα… μικρά) είναι προσβάσιμα από όλους και κάνουν την καθημερινότητα πιο ισότιμη. Κατασκευές όπως ράμπες, ανελκυστήρες, χαμηλά πεζοδρόμια και φωτεινοί σηματοδότες με ηχητική ειδοποίηση εξασφαλίζουν την πρόσβαση όλων, ατόμων με αναπηρία, ηλικιωμένων, γονιών με καρότσια κ.λπ. Αυτές οι παρεμβάσεις δεν ωφελούν μόνο τους λίγους, αλλά δημιουργούν πόλεις πιο φιλικές και λειτουργικές για όλους.

Η έννοια της προσβασιμότητας συνδέεται άμεσα και με άλλες όψεις της κοινωνικής ποιότητας ζωής:

• Παιδεία και συμμετοχή, γιατί ένα σχολείο ή δημόσιο κτήριο που είναι πλήρως προσβάσιμο δίνει πραγματική ισότητα ευκαιριών.
• Πράσινοι χώροι και δημόσια υγεία, καθώς πάρκα και πλατείες που έχουν δημιουργηθεί με γνώμονα όλους τους πολίτες - με διαδρομές για αμαξίδια, καθίσματα υπό σκιά και πόσιμο νερό - γίνονται σημεία κοινωνικής ζωής και συνοχής.
• Τοπική οικονομία, αφού η προσβάσιμη πόλη ενθαρρύνει περισσότερους ανθρώπους να κυκλοφορούν, να ψωνίζουν και να συμμετέχουν σε δραστηριότητες.

Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή έχει αναγνωρίσει την προσβασιμότητα ως θεμέλιο μέσα από την ευρωπαϊκή πράξη για την προσβασιμότητα (οδηγία 2019/882), υπογραμμίζοντας πως χωρίς ισότιμη πρόσβαση δεν μπορεί να υπάρξει πραγματικά βιώσιμη ανάπτυξη.

Η ίδια λογική ισχύει και για τις νέες τεχνολογίες: από τις ηλεκτρονικές υπηρεσίες του Δημοσίου μέχρι τα μέσα μεταφοράς, ο σχεδιασμός πρέπει να περιλαμβάνει τους πάντες, όχι ως “ειδική πρόβλεψη”, αλλά ως βασική αρχή.

Η πρόοδος δεν έρχεται πάντα με μεγάλες επενδύσεις ή καινοτόμα έργα. Αν μη τι άλλο, αυτό που μας διδάσκει η εμπειρία των πόλεων που άλλαξαν, είναι ότι οι λύσεις δεν είναι πάντα περίπλοκες. Ίσως, τελικά, η πιο μεγάλη αλλαγή είναι η αλλαγή νοοτροπίας. Και σε αυτό μπορούμε να συμβάλλουμε όλοι.