Η διάταξη του άρθρου 109 του Ν. 5264/2025 αποτελεί χαρακτηριστικό παράδειγμα.
Εισήχθη σε άσχετο νομοθέτημα, ψηφίστηκε σχεδόν σιωπηλά, παραμονές Χριστουγέννων, και αξιοποιήθηκε άμεσα από την ωφελούμενη. Όχι από έναν ανώνυμο πολίτη, αλλά από κορυφαίο κυβερνητικό πρόσωπο.
Η χρονική και πραγματική ακολουθία δεν αφήνει περιθώρια αφέλειας: η συγκεκριμένη ρύθμιση δεν γεννήθηκε για να ρυθμίσει μια γενική κοινωνική ανάγκη, αλλά για να θεραπεύσει μια προδιαγεγραμμένη προσωπική περίπτωση.

Κι όμως — και εδώ έγκειται η βαθύτερη ειρωνεία — η επίμαχη διάταξη είναι νομικά άρτια.
Σαφής. Καθαρή. Χωρίς ερμηνευτικά κενά. Νομοτεχνικά επιμελημένη.
Θα έλεγε κανείς ότι, όταν υπάρχει σοβαρός λόγος — ή σοβαρό πρόσωπο — το νομοθετικό σύστημα μπορεί να λειτουργήσει με ακρίβεια.

Η σύγκριση, όμως, είναι αμείλικτη.

Την ίδια στιγμή, οι προσφάτως ψηφισθείσες τροποποιήσεις του Κώδικα Πολιτικής Δικονομίας, του κατεξοχήν κορμού της καθημερινής απονομής της Δικαιοσύνης, χαρακτηρίζονται από ασυνέχεια, κενά και αντιφάσεις.
Ρυθμίσεις αποσπασματικές και αλληλοσυγκρουόμενες, που απονευρώνουν την αποδεικτική διαδικασία, υποκαθιστούν τη ζώσα ακροαματική συζήτηση με έγγραφα και προθεσμίες και υποβαθμίζουν τη δημοσιότητα της δίκης.

Η αστική Δίκη παύει να είναι πεδίο αντιπαράθεσης ισχυρισμών και αποδείξεων ενώπιον φυσικού Δικαστή.
Μετατρέπεται σε διαδικαστικό μηχανισμό διαχείρισης φακέλων.
Ο Δικαστής απομακρύνεται, ο διάλογος σιγεί, ο πολίτης απουσιάζει, και μαζί ΑΠΟΜΑΚΡΥΝΕΤΑΙ ΚΑΙ Η ΔΙΚΑΙΟΣΥΝΗ.

Το μήνυμα που εκπέμπεται είναι σαφές και βαθύτατα ανησυχητικό:
όταν πρόκειται για συγκεκριμένες περιπτώσεις ισχύος, ο νόμος μπορεί να είναι ακριβής· όταν αφορά το σύνολο των πολιτών, η προχειρότητα γίνεται ανεκτή.

Και όταν προσωπικές δυσχέρειες κυβερνητικών προσώπων επικαλούνται ως ηθικό άλλοθι νομοθετικής εξαίρεσης, τότε οι δυσχέρειες των πολλών υποβαθμίζονται σιωπηρά — λες και υπάρχουν πολίτες δύο κατηγοριών, παιδιά ενός ανώτερου και ενός κατώτερου Θεού.

Το πρόβλημα, επομένως, δεν είναι τεχνικό. Είναι βαθύτατα πολιτειακό.
Αφορά την αρχή της ισότητας, την εμπιστοσύνη στη Δικαιοσύνη και τον σεβασμό στον νόμο ως κοινό κανόνα.
Διότι κράτος δικαίου χωρίς γενικότητα του νόμου και χωρίς ουσιαστική Δίκη δεν υφίσταται· απομένει μόνο η σκηνογραφία της νομιμότητας.

Και όταν ο νόμος καταντά προσωπική εξαίρεση και η δίκη διαδικαστικό σκηνικό, τότε δεν απομένει παρά η πικρή διαπίστωση:

Καληνύχτα Κεμάλ … αυτή η Κοινωνία ΔΕΝ θα αλλάξει ποτέ …

Το κείμενο αυτό δεν γράφηκε από αντιπολιτευτική διάθεση. Υπαγορεύθηκε από την ανάγκη να ειπωθεί ότι ο νόμος, για να παραμένει νόμος, οφείλει να είναι κοινός· και η δίκη, για να παραμένει δίκη, οφείλει να είναι ζώσα, δημόσια και ουσιαστική.
Όταν αυτά υποχωρούν, δεν πλήττεται μια κυβέρνηση ή μια συγκυρία· πλήττεται το ίδιο το νόημα της πολιτειακής μας συμβίωσης. Και αυτό, αργά ή γρήγορα, αφορά όλους.

ταπεινά

Γεράσιμος Βασ. Θεοδωράτος 

Δικηγόρος παρ΄ Αρείω Πάγω