Η πλειονότητα των αναγκαστικά εκτοπισμένων (67%) καταφεύγει σε χώρες που συνορεύουν με τις πατρίδες τους και δεν φτάνει ποτέ στην Ευρώπη. Μέχρι το τέλος του 2024, τα κράτη μέλη της ΕΕ φιλοξενούσαν 8.935.274 αναγκαστικά εκτοπισμένα άτομα, δηλαδή περίπου το 7,25% του παγκόσμιου συνόλου, ποσοστό που αντιστοιχεί μόλις στο 1,93% του συνολικού πληθυσμού της ΕΕ. Η Ελλάδα κατατάσσεται στη 12η θέση μεταξύ των ευρωπαϊκών χωρών που φιλοξενούν τους περισσότερους πρόσφυγες, σύμφωνα με στοιχεία του 2024.

   Το δικαίωμα στο άσυλο

   Το δικαίωμα στο άσυλο και η απαγόρευση επαναπροώθησης κατοχυρώνονται από διεθνείς και ευρωπαϊκές συμβάσεις που δεσμεύουν και τη χώρα μας, χωρίς να προβλέπεται καμία ρήτρα παρέκκλισης. Η επιστροφή προσώπων χωρίς καταγραφή & εξέταση αιτήματος ασύλου συνιστά παραβίαση της αρχής της μη επαναπροώθησης και του δικαιώματος στο άσυλο. Ο Συνήγορος του Πολίτη, η Εθνική Επιτροπή για τα Δικαιώματα του Ανθρώπου, η Ύπατη Αρμοστεία του ΟΗΕ, η Ένωση Διοικητικών Δικαστών καθώς και ο Επίτροπος του Συμβουλίου της Ευρώπης έχουν επισημάνει πως η τρίμηνη αναστολή πρόσβασης στο άσυλο παραβιάζει το διεθνές προσφυγικό και ανθρωπιστικό δίκαιο.

    “Τους δίνουμε και λεφτά”

    Το οικονομικό βοήθημα που (θα έπρεπε να) λαμβάνουν όσα άτομα βρίσκονται σε διαδικασία ασύλου, αποτελεί νομική υποχρέωση της χώρας βάσει της Οδηγίας Υποδοχής και όχι πλαίσιο επιδοματικής πολιτικής. Για την ακρίβεια, αποτελεί «χρηματικό ποσό που παρέχεται στους ωφελούμενους με σκοπό την αντιμετώπιση βασικών αναγκών […] και κάλυψης βασικών σχολικών και φαρμακευτικών δαπανών», σύμφωνα με το σχετικό ΦΕΚ. Το εν λόγω βοήθημα καλύπτεται διαχρονικά κατά τουλάχιστον 75% από κονδύλια της Ευρωπαϊκής Ένωσης και συγκεκριμένα από το Ταμείο Ασύλου, Μετανάστευσης και Ένταξης. Ας σημειωθεί παράλληλα ότι όλα αυτά τα χρήματα μένουν στη χώρα υποδοχής.

   “Μας παίρνουν τα επιδόματα”

    Η πρόσβαση των δικαιούχων διεθνούς προστασίας σε κοινωνική αρωγή αποτελεί νομική υποχρέωση της χώρας, όχι απλά ανθρωπιστική επιταγή. Σύμφωνα με το Ενωσιακό Δίκαιο, το κράτος οφείλει να παρέχει στους δικαιούχους διεθνούς προστασίας την «αναγκαία συνδρομή σε περίπτωση που δεν διαθέτουν επαρκείς πόρους», ισότιμα με τους ημεδαπούς.

   ‘‘Όμως, ένα κράτος δεν έχει το δικαίωμα να προστατεύει τα σύνορά του, χερσαία ή θαλάσσια, από παράνομη είσοδο;’’

    Και βέβαια έχει το δικαίωμα. Δεν επιτρέπεται όμως να στέλνει πίσω βίαια τους μετανάστες ή πρόσφυγες που εισέρχονται σε αυτό, και μάλιστα μαζικά με συνοπτικές διαδικασίες. χωρίς να τους δοθεί η δυνατότητα να ζητήσουν άσυλο, χωρίς να εξεταστεί ξεχωριστά κάθε περίπτωση σύμφωνα με τις προβλεπόμενες νόμιμες διαδικασίες. Τα pushbacks θεωρούνται παράνομα βάσει του Διεθνούς Δικαίου Προσφύγων (αρχή της μη επαναπροώθησης – non-refoulement), της Ευρωπαϊκής Σύμβασης Δικαιωμάτων του Ανθρώπου και του ενωσιακού δικαίου της Ε.Ε.

   ‘‘Τι συνέβη πρόσφατα στη Χίο;’’

    Όποια εκδοχή και αν ισχύει από όσα ακούγονται στο δημόσιο διάλογο, ένα είναι βέβαιο: ότι χάθηκαν (15) άνθρωποι. Μάλιστα, δύο γυναίκες από τα 25 άτομα –τα 11 παιδιά– που έχουν διασωθεί και νοσηλεύονται έχασαν το μωρό που κυοφορούσαν, είτε από το τράνταγμα είτε από το σοκ. Η εικόνα θα ήταν σίγουρα πιο ξεκάθαρη αν υπήρχαν βίντεο από το περιστατικό, όμως η κάμερα του σκάφους του Λιμενικού για άλλη μια φορά  ήταν εκτός λειτουργίας.

    Δυόμισι χρόνια μετά το πολύνεκρο ναυάγιο στην Πύλο, όπου πάνω από 600 άνθρωποι έχασαν τη ζωή τους (σ.σ. για τη συγκεκριμένη υπόθεση ασκήθηκε πέρσι τον Νοέμβριο ποινική δίωξη κατά 17 λιμενικών), τα ναυάγια και οι θάνατοι στα σύνορα εξακολουθούν να αποτελούν σχεδόν καθημερινότητα στα σύνορά μας.

   Το μεγαλύτερο δυστύχημα από όλα αυτά για την χώρα μας, είναι ότι σε πρόσφατες μετρήσεις της κοινής γνώμης σχετικά με την άνοδο της ακροδεξιάς, ένα 30% των ερωτηθέντων επιχαίρεται από όλες αυτές τις ανθρώπινες τραγωδίες, και επιδοκιμάζει τις οποιεσδήποτε βίαιες πρακτικές επαναπροώθησης προσφύγων ή και παράνομων μεταναστών.

   Και δεν είναι μόνο η κακεντρέχεια. Είναι και η κόπωση, η συνήθεια στο άκουσμα ή και στη θέα του θανάτου που αναισθητοποιεί. Είναι ο ίδιος ο εθισμός στη θέα του τέρατος που δεν μας τρομάζει πια, αν και βρίσκεται ήδη μέσα στο δωμάτιο.

   Το υπερβολικά παράδοξο είναι ότι όλα αυτά συμβαίνουν σε μια πατρίδα που τον μισό λαό της τον υποδεχθήκαμε ως προσφυγές και άλλη μια Ελλάδα βρίσκεται στα ξένα.

   Ας προβληματιστούμε.. Ίσως τότε θα  καταλάβουμε τον πρόσφυγα που ζητάει άσυλο. Αν, μέχρι τότε,  δεν έχουμε χάσει τελείως την ανθρωπιά μας..

                                                                                     ΔΙΟΝΥΣΗΣ Φ. ΜΑΡΚΑΤΟΣ