«Πράσινο φως» για τα μεταλλαγμένα στο πιάτο μας: Τι αλλάζει για αγρότες και καταναλωτές

Την Τετάρτη το Ευρωκοινοβούλιο ενέκρινε τελικά - αν και με κάποιες τροποποιήσεις - το ρυθμιστικό πλαίσιο για τις νέες γονιδιωματικές τεχνικές, νομιμοποιώντας για πρώτη φορά την ελεύθερη κυκλοφορία γενετικά τροποποιημένων σπόρων και φυτικών οργανισμών στην ΕΕ.

Σύμφωνα με την υπηρεσία Τύπου, «το Κοινοβούλιο ενέκρινε κανόνες για την πρόσβαση σε νέες ποικιλίες φυτών που είναι ανθεκτικές στο κλίμα και τα παράσιτα, αποφέρουν μεγαλύτερες σοδειές και χρειάζονται λιγότερα φυτοφάρμακα». Στην πραγματικότητα, ωστόσο, οι ευρωβουλευτές παραχώρησαν κι επίσημα πολύ σημαντικά προνόμια στις 3-4 πολυεθνικές που νέμονται παγκοσμίως την παραγωγή σπόρων και εφοδίων.

Σύμφωνα με την Greenpeace, η έκβαση φάνηκε προδιαγεγραμμένη από την ψηφοφορία στην επιτροπή περιβάλλοντος του ευρωκοινοβουλίου (ENVI) τη Δευτέρα, όπου οι Ευρωβουλευτές μέλη της επιτροπής περιβάλλοντος επέλεξαν να απέχουν από το να αναλάβουν την ευθύνη της ψήφου τους και άφησαν αναπληρωματικά μέλη, μη ενημερωμένα για το θέμα, να ψηφίσουν στη θέση τους.

Στο σύνολο, οι ευρωβουλευτές ψήφισαν υπέρ των νέων μεταλλαγμένων με 431 ψήφους. Κατά των νέων μεταλλαγμένων ψήφισαν 201, ενώ απείχαν 29.

Οι Έλληνες ευρωβουλευτές και ευρωβουλεύτριες της Νέας Δημοκρατίας ψήφισαν υπέρ του Κανονισμού, εκτός του Μανώλη Κεφαλογιάννη που ψήφισε κατά.

Η πλειοψηφία των Ευρωβουλευτών απέρριψε, μάλιστα, τις τροπολογίες που είχαν κατατεθεί, με τις οποίες διασφαλιζόταν η σαφής εφαρμογή της ευρωπαϊκής οδηγίας για τα διπλώματα ευρεσιτεχνίας (98/44/ΕΚ), καθώς και οι τροπολογίες που προέβλεπαν την ιχνηλασιμότητα, τις μεθόδους ανίχνευσης, τη συνύπαρξη και την επισήμανση των προϊόντων και υιοθέτησε τον Κανονισμό.

Πιο αναλυτικά, υπέρ των νέων μεταλλαγμένων (και της αφαίρεσης των δικαιωμάτων από καταναλωτές και αγρότες) ψήφισαν οι Ευρωβουλευτές και Ευρωβουλεύτριες: Γιώργος Αυτιάς, Βαγγέλης Μεϊμαράκης, Ελίζα Βόζεμπεργκ, Δημήτρης Τσιόδρας, Ελεονώρα Μελέτη, Φρέντης Μπελέρης, Αφροδίτη Λατινοπούλου.

Κατά των νέων μεταλλαγμένων ψήφισαν οι: Μανώλης Κεφαλογιάννης, Σάκης Αρναούτογλου, Γιάννης Μανιάτης, Νίκος Φαραντούρης, Νίκος Παπανδρέου, Κώστας Αρβανίτης, Έλενα Κουντουρά, Δημήτρης Παπαδάκης, Λευτέρης Νικολάου-Αλαβάνος, Μαρία Ζαχαρία, Μανώλης Φράγκος, Νίκος Παππάς. Απείχαν οι: Γαλάτω Αλεξανδράκη και Νίκος Αναδιώτης.

Ποια είναι η νέα γενιά μεταλλαγμένων

Η πρώτη γενιά των μεταλλαγμένων αφορούσε κυρίως φυτά μεγάλης καλλιέργειας, που προέκυψαν με εισαγωγή ξένου DNA στο γονιδίωμα. Η νέα γενιά των ΓΤΟ - φρούτα και λαχανικά, τα οποία έχουν υποστεί έως 20 τροποποιήσεις στο γονιδίωμά τους - θα φτάνουν απευθείας στο τραπέζι μας.

Το νέο πλαίσιο που υπερψηφίστηκε χωρίζει τα φυτά που προκύπτουν από Νέες Γονιδιωματικές Τεχνικές (ΝΓΤ) σε δύο κατηγορίες:

• Κατηγορία 1 (ΝΓΤ-1): Φυτά με έως 20 γενετικές τροποποιήσεις, που - στο πλαίσιο της νέας νομοθεσίας - θεωρούνται ισοδύναμα με συμβατικές ποικιλίες κι επομένως εξαιρούνται πλέον από όλους του κανόνες που ισχύουν για τους γενετικά τροποποιημένους οργανισμούς.
• Κατηγορία 2 (ΝΓΤ-2): Φυτά με πιο σύνθετες γενετικές τροποποιήσεις. Τα φυτά αυτά εξακολουθούν να υπόκεινται στην ισχύουσα νομοθεσία της ΕΕ για τους ΓΤΟ.

Σύμφωνα με τις ευρωπαϊκές ρυθμιστικές αρχές, «στην πρώτη κατηγορία εντάσσονται φυτά που έχουν υποστεί λίγες και μικρής έκτασης τροποποιήσεις, οι οποίες θα μπορούσαν να έχουν προκύψει και με συμβατικές μεθόδους αναπαραγωγής».

Κάπως έτσι, όταν ένα φυτό πληροί τα κριτήρια για την κατηγορία ΝΓΤ‑1, θα αντιμετωπίζεται σαν συμβατικό φυτό.

Μετά από απαίτηση του Κοινοβουλίου, τα φυτά που έχουν τροποποιηθεί ώστε να είναι ανθεκτικά σε ζιζανιοκτόνα ή να παράγουν εντομοκτόνες ουσίες δεν θα μπορούν να ανήκουν στην κατηγορία ΝΓΤ‑1.

Επίθεση στο δικαίωμα μας να γνωρίζουμε τι τρώμε

Για τα φυτά ΝΓΤ‑2 θα είναι υποχρεωτική η πλήρης ιχνηλασιμότητα και η επισήμανση, ενώ οι χώρες της ΕΕ θα μπορούν να περιορίζουν ή να απαγορεύουν την καλλιέργειά τους, ακόμη και αν αυτή έχει εγκριθεί σε επίπεδο ΕΕ.

Για την πλειοψηφία των νέων μεταλλαγμένων, ωστόσο, αυτές οι υποχρεώσεις καταργούνται.

Οι φυτικές ποικιλίες που περιέχουν ή προέρχονται από φυτά ΝΓΤ‑1 θα καταχωρίζονται σε δημόσια βάση δεδομένων της ΕΕ, ενώ όλες οι συσκευασίες σπόρων και αναπαραγωγικού υλικού θα πρέπει να φέρουν τη σήμανση «NGT‑1», ώστε οι αγρότες να έχουν στη διάθεσή τους όλες τις πληροφορίες που χρειάζονται, όταν επιλέγουν τα προϊόντα που θα χρησιμοποιήσουν.

Ο καταναλωτής, ωστόσο, μένει απροστάτευτος.

Το γενετικό υλικό δεν (πρέπει να) ανήκει σε κανέναν

Σύμφωνα πάντα με το ενημερωτικό σημείωμα του ΕΚ, οι νέες γονιδιωματικές τεχνικές θα μπορούν να κατοχυρώνονται με διπλώματα ευρεσιτεχνίας, με εξαίρεση τα χαρακτηριστικά ή τις αλληλουχίες που προκύπτουν στη φύση ή παράγονται με βιολογικά μέσα.

Το Κοινοβούλιο πρόσθεσε εγγυήσεις στην αρχική πρόταση της Επιτροπής, «με στόχο να αποτραπεί η συγκέντρωση της αγοράς και να διασφαλιστούν η προσιτότητα των τιμών και η δίκαιη πρόσβαση για τους αγρότες, οι οποίοι με αυτόν τον τρόπο διατηρούν το δικαίωμα να αποθηκεύουν και να ξαναχρησιμοποιούν τους σπόρους τους».

Οι λεπτομέρειες του νέου πλαισίου μένει να παρουσιαστούν με τρόπο εύληπτο και να αναλυθούν, καθώς παραμένει η πρόβλεψη για πατέντες στο γενετικό υλικό.

Αυτό που επιχείρησε να θεσμοθετήσει η Κομισιόν είναι όταν μια εταιρία κατασκευάζει ένα σπόρο με το «χ» χαρακτηριστικό, κάποιος που χρησιμοποιεί μια άγρια ποικιλία με το ίδιο χαρακτηριστικό είτε για βελτίωση είτε για να φτιάξει ένα δικό του σπόρο να μπορεί να βρεθεί υπόλογος ότι «σπάει» την πατέντα της εταιρίας.

Από την πρώτη στιγμή επισημάνθηκε πως η δυνατότητα κατοχύρωσης των νέων γονιδιωματικών τεχνικών με δίπλωμα ευρεσιτεχνίας ενέχουν τον κίνδυνο να ενισχυθεί η κυριαρχία των πολυεθνικών εταιρειών παραγωγής σπόρων ως προς την πρόσβαση των γεωργών σε σπόρους. Σε ένα πλαίσιο όπου οι μεγάλες εταιρείες έχουν ήδη το μονοπώλιο στην παραγωγή σπόρων και ελέγχουν ολοένα και περισσότερο τους φυσικούς πόρους, μια τέτοια κατάσταση απειλεί να στερήσει από τους γεωργούς κάθε ελευθερία κινήσεων, καθιστώντας τους εξαρτημένους από ιδιωτικές εταιρείες.