Tα έθιμα του Κλήδονα και του Αϊ-Γιάννη στην παλιά Κεφαλονιά - Η Νιόβη Καμπίτση στον InKefalonia 89,2

Οι φωτιές του Αϊ-Γιάννη και το αμίλητο νερό

Όπως ανέφερε, το βράδυ της 23ης Ιουνίου άναβαν φωτιές σε κάθε γειτονιά του Αργοστολίου και των χωριών της Κεφαλονιάς. Νέοι και μεγαλύτεροι συγκεντρώνονταν γύρω τους και πηδούσαν πάνω από τις φλόγες, συμμετέχοντας σε ένα έθιμο που διατηρείται μέχρι και σήμερα.

Ιδιαίτερη θέση είχε το λεγόμενο «αμίλητο νερό». Οι κοπέλες πήγαιναν σε πηγάδια ή βρύσες για να το φέρουν στο σπίτι χωρίς να ανταλλάξουν ούτε μία λέξη μεταξύ τους. Σύμφωνα με τη λαϊκή παράδοση, το πρώτο ανδρικό όνομα που θα άκουγαν στον δρόμο θεωρούνταν πως θα ανήκε στον μελλοντικό τους σύζυγο.

Παράλληλα, υπήρχαν και άλλες δοξασίες. Κάποιες κοπέλες τοποθετούσαν κάτω από το μαξιλάρι τους χαρτάκια με ανδρικά ονόματα και το επόμενο πρωί τραβούσαν ένα στην τύχη, πιστεύοντας πως αυτό θα αποκάλυπτε τον άνθρωπο που θα παντρεύονταν.

Η μολυβδομαντία και τα σημάδια της τύχης

Η κ. Καμπίτση περιέγραψε και τη διαδικασία της μολυβδομαντίας, κατά την οποία έριχναν λιωμένο μολύβι μέσα σε νερό. Τα σχήματα που δημιουργούνταν ερμηνεύονταν από γυναίκες που γνώριζαν καλά την παράδοση.

Ανάλογα με τη μορφή που έπαιρνε το μολύβι, έβγαζαν συμπεράσματα για το μέλλον της κοπέλας: αν θα παντρευόταν κάποιον ναυτικό, αν θα έφευγε στην ξενιτιά ή αν ο μελλοντικός της σύζυγος θα ασκούσε κάποιο συγκεκριμένο επάγγελμα.

Τα στεφάνια του Μάη και τα «γιατροσόφια» της φωτιάς

Στις φωτιές του Αϊ-Γιάννη καίγονταν παλιά αντικείμενα του σπιτιού, αλλά και τα στεφάνια του Μάη. Παράλληλα, οι κάτοικοι έριχναν στη φωτιά σκόρδα και κρεμμύδια, τα οποία ψήνονταν και στη συνέχεια φυλάσσονταν στο σπίτι.

Όπως εξήγησε, οι παλαιότεροι πίστευαν πως τα ψημένα σκόρδα μπορούσαν να χρησιμοποιηθούν ως γιατρικό για τον πονόλαιμο κατά τη διάρκεια του χειμώνα.

Όταν οι φωτιές μιας γειτονιάς έσβηναν, οι κάτοικοι μετακινούνταν σε άλλες συνοικίες, συνεχίζοντας τη γιορτή με τραγούδια, γέλια και πειράγματα μέχρι αργά το βράδυ.

Τα αμύγδαλα, το αυγό της μαύρης κότας και οι μαντείες

Σύμφωνα με τις παραδόσεις που διασώθηκαν σε πολλά χωριά της Κεφαλονιάς, οι κοπέλες χρησιμοποιούσαν τρία αμύγδαλα: ένα με τη φλούδα, ένα μισοκαθαρισμένο και ένα εντελώς καθαρισμένο. Το αμύγδαλο που επέλεγαν το επόμενο πρωί με κλειστά μάτια θεωρούνταν πως αποκάλυπτε αν ο μελλοντικός τους σύζυγος θα ήταν πλούσιος ή φτωχός.

Άλλη διαδεδομένη συνήθεια ήταν η χρήση αυγού από μαύρη κότα. Το ασπράδι τοποθετούνταν σε μπουκάλι με νερό και τα σχέδια που σχηματίζονταν ερμηνεύονταν ως σημάδια για το μέλλον.

Η ίδια διευκρίνισε ότι δεν μπορεί να γνωρίζει κατά πόσο αυτές οι δοξασίες είχαν πραγματική βάση, τόνισε όμως ότι οι άνθρωποι της εποχής τις πίστευαν βαθιά και τις ακολουθούσαν με συνέπεια.

Μια κοινωνία πιο δεμένη

Η Νιόβη Καμπίτση στάθηκε ιδιαίτερα στην κοινωνική διάσταση των εθίμων. Όπως είπε, εκείνα τα χρόνια οι άνθρωποι ζούσαν πιο κοντά ο ένας στον άλλο, μοιράζονταν τις χαρές και τις γιορτές τους και διατηρούσαν ισχυρούς δεσμούς γειτονίας.

«Η αγάπη μεταξύ τους ήταν μεγάλη και ο κόσμος ήταν πολύ διαφορετικός», ανέφερε χαρακτηριστικά, σημειώνοντας πως πολλά από αυτά τα στοιχεία λείπουν σήμερα από την καθημερινότητα.

Η καταγραφή της παράδοσης

Η κ. Καμπίτση εξέφρασε παράλληλα την ανησυχία της για το γεγονός ότι πολλά έθιμα δεν καταγράφηκαν με την απαραίτητη λεπτομέρεια ώστε να περάσουν αναλλοίωτα στις νεότερες γενιές.

Όπως αποκάλυψε, έχει συγκεντρώσει και καταγράψει αρκετές από αυτές τις αναμνήσεις σε ένα μικρό βιβλίο που αναφέρεται στη ζωή και τα έθιμα του Αργοστολίου μετά τον σεισμό. Το βιβλίο δεν κυκλοφορεί πλέον, ωστόσο αποτελεί μια σημαντική προσπάθεια διάσωσης της τοπικής μνήμης.

Το έθιμο που συνεχίζει να ζει

Αναφερόμενη στη σύγχρονη αναβίωση του εθίμου, σημείωσε ότι στο Αργοστόλι ο Κλήδονας άρχισε να αναβιώνει οργανωμένα από το Λύκειο των Ελληνίδων στις αρχές της δεκαετίας του 1980. Παρά τις αλλαγές που έχουν επιβάλει οι σύγχρονες συνθήκες και τα μέτρα πυρασφάλειας, το έθιμο εξακολουθεί να πραγματοποιείται και να συγκεντρώνει το ενδιαφέρον του κόσμου.

Κλείνοντας, υπογράμμισε τη σημασία της διατήρησης της παράδοσης και της ιστορικής μνήμης.

«Οι παραδόσεις είναι ο πλούτος μας. Είναι αυτά που προηγήθηκαν, αυτά που μας γέννησαν και μας έθρεψαν. Οφείλουμε να τα μεταφέρουμε στις επόμενες γενιές, έστω ως ιστορία ή παραμύθι, για να μην χαθούν», τόνισε.

{https://soundcloud.com/user-46829938/inkefalonia-89-2-360501687}