Δρ. Γαβριήλ Μανωλάτος

Καθηγητής Διεθνούς Οικονομίας και Ανάπτυξης

Η βίαιη σύλληψη – ή, κατά κάθε σοβαρή νομική ανάγνωση, η απαγωγή – του προέδρου της Βενεζουέλας Νικολάς Μαδούρο, από τις ΗΠΑ, στο πλαίσιο μιας επιχείρησης που πραγματοποιήθηκε χωρίς απόφαση του Συμβουλίου Ασφαλείας του Οργανισμού Ηνωμένων Εθνών, επαναφέρει με τον πιο ωμό τρόπο το ερώτημα της νομιμότητας στη διεθνή πολιτική. Το κρίσιμο ερώτημα δεν είναι αν κάποιος συμπαθεί ή απορρίπτει τον Μαδούρο. Είναι αν αποδέχεται ότι κυβερνήσεις ανατρέπονται ή εξουδετερώνονται με πράξεις ισχύος, έξω από κάθε θεσμικό πλαίσιο, ηγέτες συλλαμβάνονται και καθεστώτα «τελειώνουν» χωρίς διεθνή νομιμοποίηση. Και ακριβώς εδώ η ελληνική στάση αποκτά βαρύνουσα σημασία.

Μέσα σε αυτό το πλαίσιο, η δήλωση του πρωθυπουργού Κυριάκου Μητσοτάκη, με την οποία προεξοφλείται το «τέλος του καθεστώτος» Μαδούρο, δεν συνιστά απλώς διπλωματική τοποθέτηση. Συνιστά ευθεία υπονόμευση της ίδιας της νομικής βάσης πάνω στην οποία στηρίζεται διαχρονικά η ελληνική εξωτερική πολιτική.

Η αποφυγή οποιασδήποτε αναφοράς στη νομιμότητα των ενεργειών των Ηνωμένων Πολιτειών ισοδυναμεί με σιωπηρή αποδοχή τετελεσμένων. Και στο διεθνές δίκαιο, η αποδοχή τετελεσμένων που προκύπτουν από χρήση ή απειλή χρήσης βίας δεν είναι ουδέτερη στάση. Είναι πολιτική επιλογή.

Όταν η Ελλάδα εμφανίζεται να ευθυγραμμίζεται με ρητορικές αλλαγής καθεστώτος χωρίς απόφαση του Συμβουλίου Ασφαλείας, εκπέμπει ένα επικίνδυνο μήνυμα: ότι το διεθνές δίκαιο εφαρμόζεται κατά περίπτωση. Ότι δεν αποτελεί κανόνα, αλλά εργαλείο. Και αυτό το μήνυμα δεν απευθύνεται στο Καράκας. Απευθύνεται στην Άγκυρα.

Η Τουρκία απειλεί την Ελλάδα με πόλεμο για την άσκηση ενός απολύτως νόμιμου κυριαρχικού δικαιώματός της: της επέκτασης των χωρικών υδάτων στα δώδεκα ναυτικά μίλια. Η Ελλάδα καταγγέλλει, ορθώς, αυτή την απειλή ως κατάφωρη παραβίαση του Καταστατικού Χάρτη του ΟΗΕ. Πώς όμως μπορεί να το πράττει με αξιοπιστία, όταν ο ίδιος ο πρωθυπουργός της εμφανίζεται να θεωρεί μη ουσιώδες το ζήτημα της νομιμότητας αλλού;

Το μήνυμα είναι σαφές: η ισχύς προηγείται του δικαίου. Αυτό ακριβώς είναι το τουρκικό δόγμα.

Πώς μπορεί, επιπλέον, η Ελλάδα να απαιτεί από τη διεθνή κοινότητα να μη νομιμοποιεί τα αποτελέσματα εισβολής και κατοχής στην Κύπρο, όταν η ίδια δείχνει πρόθυμη να αποδεχθεί πολιτικά αποτελέσματα χωρίς ρητή διεθνή νομιμοποίηση;

Η απουσία απόφασης του Συμβουλίου Ασφαλείας δεν είναι διαδικαστική λεπτομέρεια. Είναι το όριο ανάμεσα στο δίκαιο και την αυθαιρεσία. Όταν αυτό το όριο θολώνει, καταρρέει και κάθε ελληνική επίκληση της διεθνούς έννομης τάξης.

Κύριε Πρωθυπουργέ. Το διεθνές δίκαιο δεν είναι ιδεολογική πολυτέλεια. Είναι όρος εθνικής επιβίωσης. Και όποιος το σχετικοποιεί διεθνώς, το αποδυναμώνει μοιραία και δεν μπορεί να το επικαλείται αξιόπιστα όταν απειλείται και το έχει ανάγκη η χώρα.