Στο προσκήνιο έχει βρεθεί τα τελευταία 24ωρα το φιλήσυχο νησί του ιονίου πελάγους, καθώς ο θάνατος της 19χρονης Μυρτούς στην Κεφαλονιά, η οποία εντοπίστηκε αναίσθητη έξω από κατάστημα εστίασης στην κεντρική πλατεία του Αργοστολίου τα ξημερώματα της Τρίτης του Πάσχα, έχει συγκλονίσει το πανελλήνιο, αφήνοντας ταυτόχρονα πολλά ερωτηματικά τόσο στις αστυνομικές αρχές, όσο και στην τοπική κοινωνία και τους οικείους της.

Λίγο πριν καταλήξει βρισκόταν σε ξενοδοχείο της περιοχής με τρεις νεαρούς ηλικίας 23, 26 και 22 ετών, οι οποίοι αρχικά κατηγορούνταν για τα αδικήματα της έκθεσης (άρθρο 306 του Ποινικού Κώδικα, εφεξής: ΠΚ) και της διακεκριμένης κατοχής ναρκωτικών ουσιών (άρθρο 22 παράγραφος 2 περίπτωση δ του Ν4139/2013), ενώ κατά την διάρκεια της προανάκρισης η κατηγορία περί έκθεσης αναβαθμίστηκε σε ανθρωποκτονία δια παραλείψεως (άρθρο 299+15 ΠΚ). Με το παρόν άρθρο, θα εξεταστούν τα παραπάνω αδικήματα, η πιθανή κατηγορία που θα αποδοθεί στους φερόμενους ως δράστες, αλλά και τα ενδεχόμενα επιχειρήματα που θα χρησιμοποιηθούν από την πλευρά της υπεράσπισης, ώστε να γίνει κατανοητό στους αναγνώστες το ισχύον νομικό πλαίσιο.

Το αδίκημα της έκθεσης

Αρχικά, το αδίκημα της έκθεσης διακρίνεται τόσο στην έκθεση υπό στενή, όσο και στην έκθεση υπό ευρεία έννοια, όπου κατά την πρώτη περίπτωση το θύμα βρισκόταν σε μια σχετικά ασφαλή θέση και ο δράστης το μεταθέτει σε μια σχετικά ανασφαλή θέση, ενώ στην δεύτερη περίπτωση το θύμα βρίσκεται ήδη σε θέση αβοήθητη και ο δράστης παραλείπει να προσφέρει βοήθεια, δηλαδή όπως αναφέρει ο νόμος «αφήνει αβοήθητο ένα πρόσωπο που το έχει στην προστασία του ή που έχει υποχρέωση να το διατρέφει και να το περιθάλπει ή να το μεταφέρει, ή ένα πρόσωπο που ο ίδιος το τραυμάτισε υπαίτια». Και οι 2 μορφές έκθεσης, αντιμετωπίζονται ως πλημμελήματα με ποινή φυλάκισης τουλάχιστον 6 μηνών, αλλά και ως έγκλημα συγκεκριμένης διακινδύνευσης, καθώς είναι προφανές ότι το θύμα κινδυνεύει.  

Κατά την κρατούσα άποψη, το έγκλημα της έκθεσης ολοκληρώνεται την στιγμή εκείνη, όπου αλλάζει ποιοτικά ο κίνδυνος για το έννομο αγαθό της ζωής, εξαιτίας της αδράνειας του υπαιτίου, δηλαδή όταν ο κίνδυνος δεν μπορεί πλέον να ανακοπεί με τα ίδια μέσα που ήταν εφικτό να ανακόψουν την εξέλιξή του προς τη βλάβη της ζωής κατά τον χρόνο που γεννιέται η υποχρέωση επέμβασης. Στην υπό εξέταση περίπτωση το έγκλημα ολοκληρώθηκε από την στιγμή της εγκατάλειψης της 19χρονης από τους φερόμενους ως δράστες έξω από κατάστημα εστίασης, αντί να την μεταφέρουν στο νοσοκομείο, όπου εκεί θα γίνονταν οι απαραίτητες ενέργειες από τους γιατρούς, με σκοπό να την κρατήσουν στη ζωή.

Από την ανάγνωση του άρθρου δεν προκύπτει ρητά η υποκειμενική υπόσταση του εγκλήματος, δηλαδή αν για την τέλεσή του απαιτείται δόλος ή αν τελείται και από αμέλεια, εφόσον όμως πρόκειται για πλημμέλημα, απαιτείται δόλος σύμφωνα με το άρθρο 26 ΠΚ. Στο έγκλημα της έκθεσης υπό ευρεία έννοια, όπως στην υπό εξέταση περίπτωση, ο δράστης πρέπει αφενός να γνωρίζει, έστω και να πιθανολογεί, την αβοήθητη θέση που βρίσκεται ένα άτομο που έχει την υποχρέωση να μεταφέρει ή να περιθάλπει και αφετέρου να επιδιώκει ή να αποδέχεται να μην προβεί στην οφειλόμενη ενέργεια, επιδιώκοντας ή αποδεχόμενος την επαύξηση του κινδύνου ζωής.

Στην δεύτερη παράγραφο του ίδιου άρθρου ορίζεται η διακεκριμένη μορφή του εγκλήματος της έκθεσης, ήτοι όταν η τελευταία οδηγεί σε θάνατο του θύματος, πράγμα το οποίο αντιμετωπίζεται από την νομοθεσία μας ως κακούργημα με ποινή κάθειρξης έως 10 έτη, με την οποία ήρθαν αρχικά αντιμέτωποι οι κατηγορούμενοι.

Το αδίκημα της ανθρωποκτονίας δια παραλείψεως

Παρόλα αυτά, οι δικαστικές αρχές προχώρησαν στην αναβάθμιση των κατηγοριών έπειτα από την αξιολόγηση των στοιχείων που συγκεντρώθηκαν κατά τη διάρκεια της προανάκρισης, μετατρέποντας την αρχική κατηγορία για θανατηφόρα έκθεση, σε ανθρωποκτονία δια παραλείψεως (άρθρο 299+15 ΠΚ). Η ανθρωποκτονία σε αντίθεση με την έκθεση, που είναι έγκλημα διακινδύνευσης, είναι έγκλημα αποτελέσματος, δηλαδή το τελικό άδικο ολοκληρώνεται με το αποτέλεσμα του θανάτου και μπορεί να τελεστεί και με παράλειψη, εφόσον συντρέχουν οι όροι του άρθρου 15 ΠΚ. Ειδικότερα, η ιδιαίτερη νομική υποχρέωση, που απαιτεί η συγκεκριμένη διάταξη, μπορεί να πηγάζει από διάταξη νόμου, από σύμβαση ή από προηγούμενη επικίνδυνη πράξη, ήτοι χορήγηση ναρκωτικών ουσιών, όπως στην υπό κρίση περίπτωση. Σε αυτές τις περιπτώσεις, σύμφωνα με την δεύτερη παράγραφο του ίδιου άρθρου, ο δικαστής μπορεί να επιβάλει μειωμένη ποινή του άρθρου 83 ΠΚ και αντί για την τιμωρία της ισόβιας κάθειρξης, που προβλέπεται στο άρθρο 299 ΠΚ, να επιβληθεί η ποινή της κάθειρξης, η οποία δεν υπερβαίνει τα 15 έτη, ούτε είναι κατώτερη των 5 ετών.

Το αδίκημα της ανθρωποκτονίας με δόλο

Κατά την άποψη του γράφοντος, δεν πρέπει να προκαλέσει εντύπωση στο αναγνωστικό κοινό η αναβάθμιση του κατηγορητηρίου, εντός των επόμενων ημερών, υπάγοντας την υπόθεση στο άρθρο 299 ΠΚ για ανθρωποκτονία με δόλο, πράγμα που σημαίνει τιμωρία με ισόβια κάθειρξη. Ο δόλος χωρίζεται σε 3 είδη:

• Στον άμεσο δόλο α βαθμού, όταν κάποιος γνωρίζει και επιδιώκει ένα αποτέλεσμα, πχ ο Α πυροβολεί και θανατώνει τον Β,
• σε άμεσο δόλο β βαθμού, όταν υπάρχει γνώση και αποδοχή ενός αποτελέσματος, πχ ο Α θέλει να σκοτώσει τον Β, γνωρίζει ότι στο σπίτι του Α, στο οποίο βάζει φωτιά κατοικεί και η γυναίκα του, η Γ, αλλά αποδέχεται τον θάνατό της
• και τέλος σε ενδεχόμενο δόλο, όταν δηλαδή υπάρχει πιθανολόγηση για ένα αποτέλεσμα, πχ ο Α τοποθετεί εκρηκτικό μηχανισμό στο αμάξι του Β, με σκοπό να τον θανατώσει, το οποίο το έχει από κοινού με την γυναίκα του, Γ. Στο τελευταίο παράδειγμα ο Α θεωρεί πιθανό, την ημέρα τοποθέτησης του εκρηκτικού μηχανισμού να το οδηγήσει η Γ, παρόλα αυτά προβαίνει στην πράξη.

Στην υπό εξέταση περίπτωση οι φερόμενοι ως δράστες θα μπορούσαν να θεωρήσουν πιθανή την επέλευση του θανάτου της 19χρονης Μυρτούς ύστερα από την χορήγηση μεγάλης ποσότητας ναρκωτικών ουσιών, άρα αν η τελευταία προέβη πράγματι σε χρήση ύστερα από χορήγηση των πρώτων, τότε είναι πιθανή η εφαρμογή του άρθρου 299 ΠΚ.

Ενδεχόμενη εξέλιξη της υπόθεσης

Σύμφωνα με τα έως τώρα δεδομένα η 19χρονη, ο 23χρονος και ο 26χρονος αρσιβαρίστας γύρω στις 2 τα ξημερώματα έκαναν χρήση κοκαΐνης, που την προμηθεύτηκαν από τον τελευταίο, και μάλιστα 2 φορές, καθώς έπειτα από μία ώρα ο 26χρονος έφυγε και ξαναγύρισε με νέα ποσότητα κοκαΐνης. Μαζί του στο ξενοδοχείο τη δεύτερη φορά πήγε και ένας 22χρονος Αλβανός, ο οποίος σύμφωνα με αστυνομικές πηγές δεν έκανε χρήση ναρκωτικών. Αν από τις τοξικολογικές εξετάσεις, οι οποίες θα δημοσιευτούν για τους 3 νεαρούς εντός των επόμενων 48 ωρών, προκύψει ότι πράγματι οι 2 έκαναν χρήση ενώ ο τρίτος όχι, η κατάσταση μπορεί να γίνει περίπλοκη.

Οι δικηγόροι του 23χρονου και του 26χρονου με πιθανότητες, οι οποίες αγγίζουν τα όρια της βεβαιότητας, θα επιχειρήσουν να τους χαρακτηρίσουν ως ακαταλόγιστους, ένεκα της χρήσης ναρκωτικών ουσιών. Κατά το άρθρο 34 ΠΚ «Η πράξη δεν καταλογίζεται στο δράστη αν, όταν τη διέπραξε, λόγω νοσηρής διατάραξης των πνευματικών λειτουργιών ή διατάραξης της συνείδησης, δεν είχε την ικανότητα να αντιληφθεί το άδικο της πράξης του ή να ενεργήσει σύμφωνα με την αντίληψή του για το άδικο αυτό.». Άρα, είτε δεν θα τους καταλογιστεί κανένα από τα παραπάνω εγκλήματα, με εξαίρεση αυτό της χρήσης και διακίνησης ναρκωτικών, αν αποδειχτεί η ανικανότητα, είτε θα αξιολογηθούν ως μειωμένα ικανοί προς καταλογισμό, κατά το άρθρο 36ΠΚ, απόρροια του οποίου θα είναι η επιβολή μειωμένης ποινής του άρθρου 83, όπως αναφέρθηκε και ανωτέρω.

Αντίθετα, δεν θα είναι ίδια η τύχη του 22χρονου από την Αλβανία, ο οποίος σε περίπτωση που πράγματι δεν προέβη σε χρήση ναρκωτικών θα κατηγορηθεί για τα ως άνω εγκλήματα, χωρίς κανένα ελαφρυντικό, αφού δεν θα συντρέχει στο πρόσωπό του λόγος άρσης του καταλογισμού. Βέβαια το δικαστήριο ενδεχομένως να απαντήσει στα ως άνω επιχειρήματα, με το επιχείρημα ότι ένας ακαταλόγιστος δεν μπορεί να βρίσκεται σε νοητική ευεξία, ώστε να σκεφτεί να ειδοποιήσει το ασθενοφόρο του ΕΚΑΒ, όπως επίσης και να κρύψει το κινητό του θύματος, αλλά αυτά παραμένουν απλά υποθέσεις, καθώς δεν γίνεται να γνωρίζουμε τον συλλογισμό και τις σκέψεις των δικαστών

Καταληκτικές σκέψεις

Παρά τα μέχρι στιγμής δεδομένα, τα ερωτήματα γύρω από την υπό εξέταση υπόθεση παραμένουν πολλά. Οι τοξικολογικές εξετάσεις των φερόμενων δραστών αναμένεται να δώσουν μια πρώτη εικόνα στις αστυνομικές αρχές. Ωστόσο, καθοριστικής σημασίας θεωρούνται τα αποτελέσματα των τοξικολογικών εξετάσεων της Μυρτούς, τα οποία αναμένεται να δημοσιοποιηθούν μέσα στις επόμενες 40 ημέρες. Τέλος, τα όσα εξετάστηκαν ανωτέρω δεν μπορούν παρά να αποτελούν σκέψεις για τις πιθανές εξελίξεις που θα διαδραματιστούν εντός των επόμενων ημερών, καθώς τον τελικό λόγο κατέχουν οι δικαστές της εξεταζόμενης υπόθεσης, ενώ σημαντικό ρόλο θα διαδραματίσουν και οι δικηγόροι από την πλευρά της υπεράσπισης.

Ενδεικτική βιβλιογραφία:

• Ελισάβετ Συμεωνίδου-Καστανίδου, Εγκλήματα κατά προσωπικών αγαθών, Νομική Βιβλιοθήκη, 4^η έκδοση
• Μ. ΚΑΪΑΦΑ-ΓΚΜΠΑΝΤΙ, Ν. ΜΠΙΤΖΙΛΕΚΗΣ, Ε. ΣΥΜΕΩΝΙΔΟΥ-ΚΑΣΤΑΝΙΔΟΥ, ΔΙΚΑΙΟ ΤΩΝ ΠΟΙΝΙΚΩΝ ΚΥΡΩΣΕΩΝ, Νομική Βιβλιοθήκη, 3^η έκδοση
• ΧΡΙΣΤΟΣ Χ. ΜΥΛΩΝΟΠΟΥΛΟΣ, ΠΟΙΝΙΚΟ ΔΙΚΑΙΟ ΓΕΝΙΚΟ ΜΕΡΟΣ, εκδόσεις Π.Ν ΣΑΚΚΟΥΛΑΣ, 2^η έκδοση