Υπάρχουν άνθρωποι που φεύγουν και μαζί τους παίρνουν μια ολόκληρη εποχή. Η Ελένη Γλύκατζη Αρβελέρ δεν ήταν απλώς μια σπουδαία βυζαντινολόγος. Ήταν μια φωνή νηφαλιότητας σε καιρούς έντασης, μια μορφή που δίδαξε με το έργο και τη στάση ζωής της ότι η γνώση δεν είναι προνόμιο, αλλά ευθύνη.

Νατάσα Στασινού • Αυτή η διεύθυνση ηλεκτρονικού ταχυδρομείου προστατεύεται από τους αυτοματισμούς αποστολέων ανεπιθύμητων μηνυμάτων. Χρειάζεται να ενεργοποιήσετε τη JavaScript για να μπορέσετε να τη δείτε.

Λίγο πριν συμπληρώσει έναν αιώνα ζωής, έφυγε αφήνοντας πίσω της μια διαδρομή που μοιάζει σχεδόν μυθιστορηματική. Κόρη του Νικόλαου Γλύκατζη και της Καλλιρόης το γένος Ψαλτίδη, μεγάλωσε σε μια Ελλάδα ταραγμένη, γνώρισε τις αντιφάσεις της Ιστορίας από μέσα. Η ζωή της δεν υπήρξε ποτέ αποστειρωμένη ακαδημαϊκή πορεία· ήταν βίωμα, ρίσκο, επιλογή.

Το 1953 εγκαθίσταται στο Παρίσι. Εκεί, στην École des Hautes Études και κατόπιν στο CNRS, ανοίγει τον δικό της δρόμο. Το 1967 εκλέγεται καθηγήτρια στη Σορβόννη και το 1976 γίνεται η πρώτη γυναίκα Πρύτανης στα 700 χρόνια ιστορίας του Πανεπιστημίου. Μια Ελληνίδα στην κορυφή ενός από τα σημαντικότερα πανεπιστήμια του κόσμου. Όχι ως σύμβολο, αλλά ως αυθεντία.

Κι όμως, η ίδια επέμενε να μιλά για κάτι πολύ πιο απλό και  ταυτόχρονα πολύ πιο δύσκολο: την παιδεία. «Η παιδεία είναι το μόνο αντίδοτο στην κρίση και ξεκινά από το σπίτι», έλεγε. Για εκείνη, η κρίση δεν ήταν μόνο οικονομική· ήταν βαθιά πολιτισμική. Δεν διορθώνεται με αριθμούς, αλλά με νοοτροπία. Με αξίες που διαμορφώνονται στην οικογένεια, πριν ακόμη το παιδί καθίσει στο σχολικό θρανίο.

Είχε τη γενναιότητα να πει ότι αποτύχαμε όταν μάθαμε στα παιδιά να κυνηγούν την επιτυχία και ξεχάσαμε να τους μιλήσουμε για την ευτυχία. Και προέτρεπε τους νέους να ονειρεύονται «με τα πόδια στη γη και τα μάτια στον ουρανό» — μια φράση που συμπυκνώνει ολόκληρη τη δική της διαδρομή.

Η Αρβελέρ πίστευε βαθιά ότι χωρίς γνώση του παρελθόντος δεν μπορούμε να σταθούμε με νηφαλιότητα απέναντι στο μέλλον. Το Βυζάντιο, που υπηρέτησε επιστημονικά, δεν ήταν για εκείνη ένα μουσειακό κεφάλαιο, αλλά ζωντανή μνήμη και εργαλείο κατανόησης.

Σήμερα, αποχαιρετούμε μια γυναίκα που κουβαλούσε μέσα της, όπως είχε πει, «μια μικρή Ακρόπολη». Ίσως αυτό να είναι τελικά η παιδεία: να φεύγεις και να αφήνεις πίσω σου κάτι που στέκει όρθιο. Ένα μέτρο, ένα ήθος, μια υπενθύμιση ότι η κρίση — όποια κι αν είναι — δεν νικιέται χωρίς φως.

naftemporiki.gr